AMATORSKA KRYMINALISTYKA

AMATORSKA KRYMINALISTYKA Z WYKORZYSTANIEM

 SUBSTANCJI CHEMICZNYCH

 

 

 

Celem naszego projektu jest pokazanie, że każdy, przy użyciu środków dostępnych w kuchni, toalecie, składziku czy piwnicy, jest w stanie odtworzyć ślady palców na różnorodnych powierzchniach, a także samodzielnie sprawdzić, czy dana substancja jest krwią. Część doświadczalna znajduje się w załączniku. Zapraszamy!

 

Wykrywanie obecności krwi

 

Wykrywanie obecności krwi i jej identyfikacja jest bardzo prosta i nie wymaga drogich odczynników. Istnieją dwie najpopularniejsze metody, które przedstawiam poniżej.

 

-z użyciem wody utlenionej

 

Woda utleniona to 3% roztwór nadtlenku wodoru (H2O2) w wodzie. Można ją kupić w każdej aptece - 100g kosztuje ok. 2-3zł.

By zidentyfikować substancję, która może być krwią, należy polać kilka kropli wody utlenionej na badane miejsce. Wydzielający się tlen z nadtlenku wodoru wchodzi w reakcję z substancjami zawartymi we krwi, która natychmiastowo zaczyna się mocno pienić. Ten test jest najmniej miarodajny, gdyż biała plama wytworzy się również przy kontakcie z tlenkami metali, mlekiem i śliną.

 

- test Kastle-Meyera

 

Fenoloftaleina to substancja o wzorze sumarycznym C20H14O4. Używana jest jako wskaźnik PH do wykrywania zasad i mocnych kwasów. Dostępna jest w wielu sklepach chemicznych jako roztwór 1% w etanolu lub jako substancja stała. Warto zaopatrzyć się w pipetę by precyzyjnie ją odmierzać.

 

Test Kastle-Meyera wymaga precyzji i szybkości. Od rozpoczęcia reakcji należy ją zakończyć w ciągu 30 sekund, inaczej można otrzymać wynik fałszywy.

 

Najpierw należy pobrać niewielką ilość substancji, którą będziemy badać na wacik, korzystając z rękawiczek lateksowych. Następnie używając pipety pobieramy alkohol etylowy i nalewamy 1-2 krople na miejsce z substancją. Potem nalewamy 1-2 krople fenoloftaleiny, a następnie 2-3 krople wody utlenionej. Od nalania spirytusu musimy zakończyć proces w ciągu 30 sekund, inaczej uzyskamy niemiarodajny wynik. W przypadku, gdy badaną substancją jest krew, barwi się ona na kolor malinowo-różowy. Jest to wynik tego, że hemoglobina katalizuje (przyspiesza) utlenianie fenoloftaleiny. Gdy nie będziemy wystarczająco szybcy, inne substancje, takie jak chrzan, kalafior, brokuły również zmienią swój kolor na malinowy.

 

 

 

 

 

 Luminol

 

Luminol jest ciężko dostępną substancją na polskim rynku o wzorze sumarycznym C8H7N3O2. Dostępna jest w sprzedaży jako roztwór wodny za wysoką cenę. Ma on silne właściwości chemoluminescencyjne po kontakcie z niektórymi substancjami. Należy spryskać niewielką ilością roztworu luminolu badaną substancję. Jeśli jest nią krew, zacznie „świecić” się na jasnoniebieski kolor. Luminol zadziała nawet wtedy, gdy krew została zmyta. Jego działanie polega na tym, że gwałtownie reaguje z żelazem zawartym w hemoglobinie krwi. Ma on jednak kilka wad:

 

-Luminol będzie reagował w ten sam sposób z innymi substancjami zawierającymi żelazo oraz z wybielaczami, moczem i niektórymi warzywami, takimi jak chrzan,

-Luminol łączy się z hemoglobiną we krwi, przez co późniejsze badania DNA są utrudnione i wymagają użycia specjalnych urządzeń.

 

Pozostałe metody

 

Istnieją inne metody wykrywania krwi, które są jednak dużo trudniejsze do wykonania bez posiadania odpowiedniego sprzętu. Należą do nich:

 

-test benzydynowy - kilka kropel roztworu benzydyny w etanolu nalewa się na badane miejsce. Jeśli jest to krew, miejsce zmienia kolor na niebieski. Metoda jest bardzo niebezpieczna, gdyż benzydyna jest substancją wywołującą raka.

-zieleń leukomalachitowa - na miejsce z badaną substancją nanosi się niewielką ilość zieleni leukomalachitowej, a następnie polewa kilkoma kroplami wody utlenionej. Hemoglobina we krwi katalizuje (przyspiesza) reakcję zieleni leukomalachitowej z nadtlenkiem wodoru, zmieniając bezbarwną zieleń leukomalachitową w zieloną zieleń malachitową, przez co miejsce z krwią barwi się na zielono. Zieleń leukomalachitowa jest trudnodostępna, jest droga i jest substancją rakotwórczą oraz silnie toksyczną.

-lampa UV - krew „świeci się” na kolor jasnoniebieski pod wpływem światła UV. Niestety - nie każdego. Krew wymaga korzystania z diod o odpowiedniej długości fali (450nm), przez co ich koszt jest bardzo wysoki.

 

 

 

Daktyloskopia

 

Każdy człowiek ma niepowtarzalny układ linii papilarnych na swoich palcach. Zawsze są one pokryte niewielką warstewką tłuszczu, potu i innych zanieczyszczeń.. Dotykając każdego przedmiotu, chcąc czy nie zostawiamy ich odcisk. Często możemy pomyśleć, że to nieprawda, gdyż nie można ich zobaczyć „na gołe oko”. Obecnie jednak istnieje wiele sposobów, by ujawnić odciski linii papilarnych na prawie wszystkich powierzchniach. W swym artykule przedstawię kilka najpopularniejszych sposobów, które można bezpiecznie wykonać w domu niewielkim kosztem. By porównać ślady linii papilarnych korzystamy ze specjalnych programów komputerowych lub porównujemy je wizualnie, korzystając z lupy.

 

 

proszki zwykłe

 

Proszki daktyloskopijne są najczęściej używane do ujawniania śladów linii papilarnych. Nakłada się je na dwa sposoby: korzystając z pędzelka lub z metody przetaczania. W przypadku tej pierwszej na bardzo miękki pędzelek (najlepiej z włosia wiewiórki lub piór marabuta) nakładamy BARDZO NIEWIELKĄ ilość proszku. Należy nakładać absolutnie niewielką ilość, gdyż w przeciwnym wypadku możemy zniszczyć ślad. Metoda przetaczania polega na wsypaniu niewielkiej ilości proszku, a następnie przetoczenie go z jednej strony na drugą kilkakrotnie. Ta metoda jednak nadaje się głównie do ujawniania śladów linii papilarnych na kartkach papieru.

 

a) Tlenek cynku (można użyć mąki lub talku, ale daje gorsze efekty)

 

Tlenek cynku (ZnO) to substancja stała, która w sprzedaży dostępna jest zazwyczaj jako bardzo miałki biały proszek. Używany jest w daktyloskopii do ujawniania śladów linii papilarnych na wielu powierzchniach. Bardzo dobrze ujawnia ślady linii papilarnych na powierzchniach chropowatych, takich jak drewno, papier. Stosuje się go również na powierzchniach lustrzanych, wszelkich metalach i plastikach, jednakże w tym przypadku należy zebrać je przy pomocy folii daktyloskopijnej, przykleić na kontrastującą powierzchnię i dopiero wtedy obejrzeć /

 

  1. Odcisk palca ujawniony na papierze za pomocą tlenku cynku i pędzelka
  2. Odcisk palca ujawniony na metalu przy pomocy pędzelka i tlenku cynku, przeniesiony przy pomocy folii na kartkę papieru
  3. Odcisk palca na powierzchni metalowej ujawniony za pomocą tlenku cynku i pędzelka.

 

b) Argentorat (lub pył aluminiowy

Argentorat to mocno sproszkowane aluminium wraz z utrwalaczami wspomagającymi przyleganie do tłustych powierzchni. Jest to najczęściej stosowany proszek przez profesjonalistów, gdyż daje dobre odbitki na każdej powierzchni.

  1. Odcisk ujawniony na kartce papieru przy pomocy argentoratu i pędzelka
  2. Odcisk ujawniony na powierzchni metalowej przy pomocy argentoratu i pędzelka
  3. Odcisk ujawniony na powierzchni plastikowej przy pomocy argentoratu i pędzelka
  4. Odcisk ujawniony na szkle przy pomocy argentoratu i pędzelka

 

 

c) Tlenek żelaza

 

Tlenek żelaza jest coraz rzadziej używany w daktyloskopii ze względu na to, że może niszczyć dowody, szczególnie metalowe. Jest to zwykła rdza powstająca podczas utleniania żelaza w wodzie. Tlenku żelaza używa się głównie na powierzchniach metalowych, na papierze i skałach. Na powierzchniach szklanych i plastikowych daje rozmazane i słabo widoczne odciski.

 

  1. Odcisk palca ujawniony przy pomocy tlenku żelaza i pędzelka na powierzchni metalowej
  2. Odcisk palca ujawniony przy pomocy tlenku żelaza i pędzelka na kartce papieru
  3. Odcisk palca ujawniony przy pomocy tlenku żelaza i pędzelka na kamieniu, przeniesiony przy pomocy folii daktyloskopijnej na kartkę papieru.

 

 

d) Tlenek miedzi

 

Tlenek miedzi to czarna substancja stała, która dostępna jest w sprzedaży pod postacią bardzo miałkiego proszku. To jedna z niewielu substancji, która daje najlepsze rezultaty, gdy korzystamy z metody przetaczania. Tlenek miedzi daje bardzo dobre efekty na prawie wszystkich powierzchniach, ale najlepsze na powierzchniach chropowatych.

1,2,3) Ujawnianie odcisków palców na kartce papieru przy pomocy tlenku miedzi i metody przetaczania

4)  Odcisk ujawniony przy pomocy tlenku miedzi i pędzelka na drewnie

5,6) Odcisk ujawniony na skale przy pomocy tlenku miedzi i pędzelka, przeniesiony za pomocą folii daktyloskopijnej na kartkę papieru

 

 

 

e) Węgiel drzewny

 

Węgiel drzewny można kupić w prawie każdym sklepie za niewielką kwotę pieniężną. Niestety, ten pochodzący ze sklepów gastronomicznych nie jest odpowiednio rozdrobniony, więc należy użyć młynka kulkowego lub innego urządzenia do jego zmielenia. Węgiel drzewny doskonale ujawnia ślady linii papilarnych na papierze i innych chropowatych powierzchniach, jednakże jest rzadko stosowany, gdyż jest bardzo pylący i może zanieczyścić dowody. Zamiast węgla drzewnego można również użyć sadzę angielską lub mocno zmielony grafit - dają nieco gorsze odciski, jednakże nie są tak zanieczyszczające.

Ślady linii papilarnych ujawnione przy pomocy węgla drzewnego metodą przetaczania na kartce papieru.

 

 

Metody chemiczne i inne

 

 

a)  Komora cyjanoakrylowa

 

Cyjanoakryl to główny składnik większości dostępnych na rynku klejów, takich jak Superglue czy Kropelka. Gdy doprowadzimy do jego parowania, cyjanoakryl zacznie się przyklejać do tłustych powierzchni (odcisków palców) barwiąc je na jasno-biały kolor. Metoda cyjanoakrylowa jest powszechnie używana przez profesjonalistów, gdyż można uzyskać perfekcyjne odciski na praktycznie każdej powierzchni. Jej wada polega na tym, iż ta metoda jest czasochłonna i bardzo niebezpieczna. Zatrucie cyjanoakrylem jest bardzo groźne, a symptomy są podobne do zwykłego przeziębienia. Profesjonaliści używają szczelnie zamkniętych komór, w których na lince umieszczają badany przedmiot, a na umieszczonym na dole podgrzewaczu (aluminiowym) umieszczają kilka kropel kleju. Następnie włączają podgrzewanie i po kilku minutach ujawniają się ślady linii papilarnych.

 

Budowa własnej „komory” cyjanoakrylowej jest prosta. Wystarczy zwykłe zamykane pudełko po lodach lub słoik. Skrawek aluminium (np. z folii do pieczenia) umieszcza się na dole pojemnika wraz z kawałkiem bawełnianego wacika, nalewa kilka kropel kleju, umieszcza badany przedmiot i szczelnie zamyka. W zależności od temperatury wewnątrz odciski pojawiają się po ok. 3 godzinach bez podgrzewania lub po 30 minutach podczas podgrzewania.

Proszki ferromagnetyczne to najczęściej drobne opiłki metali, zazwyczaj żelaza lub aluminium. Są często używane przez profesjonalistów z uwagi na ich ekonomiczność - kilka gramów żelaza wystarcza na kilkadziesiąt ujawnień odcisków. Wada tej metody polega na tym, że pędzel magnetyczny to wydatek ok. 50zł. Do ujawnienia odcisków na kartce papieru można skorzystać z metody przetaczania, jednak w przypadku innych powierzchni konieczny jest zakup pędzla, gdyż te wykonywane amatorsko dają zdecydowanie gorsze odbitki.

c)  Jodyna

Jodyna to 3-procentowy roztwór jodu w etanolu, który można kupić w prawie każdej aptece. Można dzięki niemu uzyskać perfekcyjne odbitki linii papilarnych na chropowatych powierzchniach, m.in. papierze. Jest to sposób bardzo ekonomiczny, ale również niebezpieczny, gdyż można doprowadzić do pożaru.

 

By korzystać z metody z użyciem jodyny, potrzebny jest palnik (spirytusowy, propanowo-butanowy), jodyna i pojemnik szklany (probówka). Należy nalać 3-4ml jodyny do probówki, a następnie doprowadzić do wrzenia jodyny i poczekać, aż zacznie sublimować jod. Wtedy do wylotu probówki należy zbliżyć badany obiekt i chwilę potrzymać, aż miejsca z odciskami zabarwią się na lekko różowy kolor. Pod żadnym pozorem nie wolno doprowadzić do tego, by miejsce zabarwiło się na ciemnobrązowy kolor. Należy natychmiast zrobić zdjęcia odciskom, gdyż po ok. 15 minutach jod szybko zsublimuje na powietrzu, przez co odciski „znikną”. Ten proces można opóźnić do kilku dni, gdy powierzchnię spryska się roztworem mąki ziemniaczanej w wodzie.

 

Metoda ta jest używana coraz rzadziej, gdyż istnieje niebezpieczeństwo pożaru. Jednakże jej główna zaleta polega na tym, że w przypadku otrzymania słabej jakości odbitek po zsublimowaniu jodu można bezproblemowo użyć innej metody.

d)  Jod krystaliczny

 

Zdecydowanie bardziej bezpieczne jest użycie jodu krystalicznego (I2) zamiast podgrzewania jodyny. Niestety krystaliczny jod jest droższy (ok. 10zł / 20g), dostępny prawie wyłącznie w sklepach chemicznych i możliwe jest jego zsublimowanie na powietrzu jeśli zapomnimy szczelnie zamknąć butelkę.

 

Metoda ujawniania odcisków palców przy użyciu jodu krystalicznego jest bardzo podobna do metody cyjanoakrylowej. Do szczelnie zamykanego pojemnika należy wsypać 3-4 niewielkie kryształki jodu, umieścić przedmiot, na którym chcemy ujawnić odciski, zamknąć i podgrzać (np. suszarką). Po około minucie komora wypełni się jodem w stanie skupienia gazowym, który po podgrzaniu szybko sublimuje. Tłuszcze pozostawione na badanym obiekcie wchłaniają pary jodu, a odciski stają się widoczne na brązowy kolor.

 

Wada tej metody polega na tym, że po wyjęciu badanego obiektu jod również będzie sublimował, przez co po kilku minutach odciski stracą swój brązowy kolor i staną się niewidoczne gołym okiem. Dodatkowo jod w stanie gazowym ma bardzo charakterystyczny, drażniący i duszący zapach. Odciski należy szybko sfotografować lub zakleić przezroczystą taśmą. Istnieje również inna metoda, która przedłuża pozostawanie jodu na obiekcie. Należy spryskać roztworem wodnym mąki ziemniaczanej (skrobii ziemniaczanej) obiekt - odciski zabarwią się na niebiesko i będą widoczne przez ok. miesiąc

d) Inne metody

 

- Azotan srebra

 

Azotan srebra (AgNO3) jest dostępny do kupienia w aptekach jako pałeczki lapisu w stałym stanie skupienia. Należy rozpuścić 3 gramy azotanu srebra w 10ml wody destylowanej, by otrzymać roztwór do ujawniania odcisków palców. Wystarczy nim spryskać powierzchnię z odciskami palców (najlepiej szklana, metalowa, plastikowa), pozostawić ją do wyschnięcia na świetle przez 15 minut. Odciski będą widoczne na brązowy kolor.

 

- Ninhydryna

 

Ninhydryna to związek organiczny o wzorze sumarycznym C9H6O4. Roztwór 0,1% w etanolu jest używany do ujawniania odcisków na powierzchniach chropowatych. Należy nim spryskać powierzchnię z odciskami, a po kilku minutach odciski będą widoczne na różowy kolor (tzw. róż ninhydrynowy). Główna wada tej metody polega na tym, że czas oczekiwania na ujawnienie śladów jest bardzo różny - zazwyczaj trwa to dziesięć minut, ale na niektórych powierzchniach może trwać nawet kilka dni, co często bywa mylące.

-Skanery

 

W obecnych czasach najprostszym sposobem na ujawnienie odcisków NASZYCH palców jest użycie elektronicznego skanera. Podłączany pod port USB komputera umożliwia utworzenie odbitki w mniej niż sekundę. Wystarczy przeciągnąć palec po czytniku, a po chwili na ekranie pokaże się jego cyfrowa odbitka.

 

 

  1. 6.  Wnioski i trudności

 

Istnieje wiele innych metod na ujawnianie odcisków palców. Są one jednak droższe i trudniejsze do wykonania przez amatora. Mam nadzieję. że projekt zachęci do spróbowania uzyskania odbitek linii papilarnych samemu, gdyż koszty są bardzo niewielkie, a zapewniają rozrywkę i dzięki temu zdobywamy nową wiedzę z zakresu chemii, biologii i fizyki.

Opracował: Krzysztof Kosiński

NA GÓRĘ